Zwykły dobór opraw polega na wybraniu produktów z katalogu według przybliżonych potrzeb — bez weryfikacji czy rzeczywiście osiągniemy wymagane parametry. Profesjonalny projekt oświetlenia to kompleksowe obliczenia fotometryczne w programie DIALux, które uwzględniają geometrię pomieszczenia, współczynniki odbicia ścian, sufitu i podłogi, charakterystykę fotometryczną konkretnych opraw (plik LDT/IES), rozmieszczenie punktów świetlnych oraz wymagane natężenie oświetlenia zgodnie z normą PN-EN 12464. W wyniku obliczeń otrzymujemy mapę rozkładu oświetlenia (pseudo-kolor lub izoluxy), wartości średniego natężenia Em, minimalnego Emin i wskaźnika równomierności U0. Dopiero na tej podstawie można zagwarantować spełnienie normy i bezpieczeństwo użytkowników. Projekt dokumentuje ponadto obwody oświetleniowe, co ułatwia instalację i przyszłe przeglądy.

Podstawową normą dla oświetlenia wnętrz miejsc pracy jest PN-EN 12464-1 (oświetlenie wnętrz) oraz PN-EN 12464-2 (oświetlenie zewnętrznych stanowisk pracy). Normy te definiują minimalne wartości średniego natężenia oświetlenia Em (np. 500 lux przy biurkach biurowych, 200-750 lux w halach produkcyjnych zależnie od precyzji pracy), wskaźnik równomierności oświetlenia U0, maksymalny wskaźnik olśnienia UGR (Unified Glare Rating) oraz minimalny wskaźnik oddawania barw Ra. Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne reguluje oddzielna norma PN-EN 1838, a rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy nakłada obowiązek zapewnienia odpowiedniego oświetlenia na pracodawcę. Nieznajomość tych norm nie zwalnia z odpowiedzialności podczas kontroli PIP lub sanepidu.

Czas realizacji zależy od wielkości i złożoności obiektu. Projekt oświetlenia małego biura lub pomieszczenia handlowego (do ok. 200 m²) wykonujemy zazwyczaj w ciągu 3-5 dni roboczych od otrzymania kompletnych danych wejściowych (rzuty, wymiary, przeznaczenie, wymagania). Projekt hali produkcyjnej lub magazynu do 1 000 m² trwa zwykle 7-14 dni roboczych — wymaga modelowania 3D przestrzeni, doboru opraw przemysłowych z odpowiednimi klasami IP/IK i szczegółowych obliczeń dla kilku wariantów. Projekt oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego dla budynku wielokondygnacyjnego może wymagać dodatkowych 3-5 dni. Po przekazaniu projektu klient otrzymuje czas na uwagi i ewentualne korekty — zazwyczaj jeden bezpłatny round poprawek jest wliczony w cenę.

Formalnie projekt oświetlenia jako oddzielny dokument nie zawsze jest wymaganym załącznikiem do pozwolenia na budowę, jednak obowiązek zapewnienia oświetlenia zgodnego z normami wynika wprost z przepisów BHP i warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki. Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom oświetlenie odpowiednie do rodzaju wykonywanej pracy. W przypadku kontroli Państwowej Inspekcji Pracy lub po wypadku przy pracy brak dokumentacji potwierdzającej zgodność oświetlenia z normami może skutkować mandatem lub odpowiedzialnością cywilną. Dla obiektów użyteczności publicznej, hal przemysłowych i budynków podlegających odbiorowi technicznemu projekt oświetlenia i protokół pomiaru są praktycznym dowodem spełnienia wymagań. Warto go mieć niezależnie od formalnego wymogu.

Sprawdzenie istniejącego oświetlenia wykonuje się za pomocą luksomierza — przyrządu pomiarowego mierzącego natężenie oświetlenia w luxach na płaszczyźnie roboczej (zazwyczaj 0,85 m nad podłogą dla biur, na poziomie posadzki dla dróg komunikacyjnych). Pomiar przeprowadza się w siatce punktów rozłożonych równomiernie w pomieszczeniu, a następnie oblicza się wartość średnią Em i współczynnik równomierności U0 = Emin/Em. Wyniki porównuje się z wymaganiami normy PN-EN 12464 dla danego rodzaju pracy. Firma Fazele wykonuje takie pomiary jako usługę niezależną (patrz: pomiary oświetlenia Koszalin) i wydaje protokół zgodności lub niezgodności z normą. Pomiar zajmuje od 1 do kilku godzin zależnie od wielkości obiektu i liczby stref pomiarowych.

Tak — w programie DIALux możliwe jest modelowanie oświetlenia dziennego z uwzględnieniem wielkości i orientacji okien, przepuszczalności szyb, świetlików dachowych oraz stopnia zasłonięcia przez sąsiednie budynki. Norma PN-EN 12464-1 dopuszcza uwzględnienie wkładu oświetlenia naturalnego w obliczeniach, jednak oświetlenie sztuczne musi być zaprojektowane tak, aby samodzielnie zapewniało wymagane natężenie — dotyczy to pracy w porze nocnej, dni pochmurnych i głębokich stref oddalonych od okien. W praktyce dla hal magazynowych ze świetlikami możliwe jest zastosowanie systemów DALI z czujnikami natężenia oświetlenia, które ściemniają oprawy przy dobrej widoczności naturalnej — co daje wymierne oszczędności energii rzędu 20-30% na rok.

Tak — projekt oświetlenia jest dokumentem technicznym, który może być przekazany dowolnemu wykonawcy instalacji elektrycznych. Projekt zawiera rysunki rozmieszczenia opraw z wymiarami, schemat obwodów oświetleniowych, specyfikację materiałową z indeksami opraw i ich parametrami fotometrycznymi, instrukcje dotyczące wysokości montażu i kątów nachylenia. Ważne jest jednak, aby po montażu wykonać pomiar końcowy natężenia oświetlenia luxmierzem — to jedyny sposób weryfikacji czy projekt został zrealizowany prawidłowo. Firma Fazele oferuje pomiar odbiorczy jako usługę niezależną. Każda istotna zamiana opraw na inne modele bez weryfikacji obliczeń może skutkować niezgodnością z normą, dlatego takie zmiany powinny być konsultowane z projektantem przed realizacją.

Oszczędności energii przy modernizacji oświetlenia na LED zależą od stanu wyjściowego, ale typowe wartości to 50-75% redukcji zużycia energii. Przykład: hala 1 000 m² ze starymi świetlówkami T8 2×58W (razem ok. 20 kW zainstalowanych) może zostać wymieniona na oprawy LED przemysłowe o skuteczności 160 lm/W, co przy tym samym lub wyższym natężeniu oświetlenia daje zainstalowaną moc 6-8 kW — oszczędność 12-14 kW. Przy 10 godzinach pracy dziennie i 250 dniach roboczych to 30 000-35 000 kWh rocznie, co przy cenie 0,80 zł/kWh daje 24 000-28 000 zł oszczędności rocznie. Projekt w DIALux pozwala obliczyć dokładny bilans energetyczny (wskaźnik LENI) i oszacować czas zwrotu inwestycji — zazwyczaj 2-4 lata bez uwzględnienia dofinansowań.